10-сынып · Информатика

Сабақтар кестесі

Big Data және Деректер қоры · 5-тарау

📅 1–2 Апта · Big Data және МҚ негіздері
✓ Өтілді Апта 1 · Сабақ 53 · 31.03
Big Data — 1 бөлім
Big Data ұғымы · 5V принципі · Қолдану аясы мен оң әсерлері
📊 🎬 45 мин ›
🎯 Оқу мақсаты
  • Big Data ұғымы және 5V принципі (Volume, Velocity, Variety, Veracity, Value)
  • Деректер көздері: IoT, әлеуметтік желілер, сенсорлар
  • Индустриядағы қолдану: медицина, қаржы, маркетинг
💻 Практикалық бөлім
-- Big Data мысалы: үлкен кестедегі жазбалар саны
SELECT COUNT(*) AS total_records
FROM sensor_data;
-- Нәтиже: 10,000,000+
📊
Теория — Big Data ұғымы және 5V принципі
Big Data — дәстүрлі бағдарламалармен өңдеу, сақтау және талдау мүмкін болмайтын орасан зор деректер жиыны. Бүгінгі таңда Google секунд сайын 99 000 іздеу, Twitter 6 000 твит, Instagram 1 000 фото өңдейді — бұл Big Data.
5V Принципі — Big Data-ның 5 негізгі белгісі
Volume · Көлем — петабайт, эксабайт деңгейіндегі деректер. Facebook күн сайын 500 терабайт жаңа деректер жинайды.
Velocity · Жылдамдық — деректер нақты уақыт режимінде жасалады. Банк транзакцияларын алаяқтыққа тексеру миллисекундта өтуі керек.
Variety · Әртүрлілік — мәтін, сурет, видео, аудио, геолокация, сенсор деректері — барлығы бірге талданады.
Veracity · Сенімділік — деректердің дәлдігі мен сапасы. «Garbage in, garbage out» — нашар деректер нашар шешімдер береді.
Value · Құндылық — деректерден нақты бизнес пайдасы алу. Деректің өзі емес, одан алынатын шешімдер маңызды.
Қолдану салалары
Медицина — рак ауруын ерте анықтау, ДНК талдауы, дәрі тиімділігін болжау.
Қаржы — алаяқтықты секундта анықтау, несие тәуекелін бағалау.
Маркетинг — жекелендірілген жарнама (Netflix, YouTube ұсыныстар алгоритмі).
Ақылды қалалар — шамдар, жол қозғалысы, суды басқару автоматизациясы.
⚠️ Big Data тек үлкен деректер емес — оны дұрыс өңдеп, пайдалы ақпарат алу процесі. Деректердің көлемі ғана емес, одан алынатын Value маңызды.
Big Data 5V принципі Volume Velocity Variety Veracity Value IoT
✓ Өтілді Апта 1 · Сабақ 54 · 03.04
Big Data — 2 бөлім
Big Data теріс әсерлері · Құпиялылық · Этикалық мәселелер
📊 🎬 45 мин ›
🎯 Оқу мақсаты
  • Дербес деректерді қорғау (GDPR негіздері)
  • Алгоритмдік қателіктер және деректердегі ауытқулар
  • Кейс-стади: танымал Big Data жағдайлары
📋 Тапсырма
• Big Data + / - талдау эссесі
• 3 индустриялық мысал келтіру
• БЖБ дайындық сұрақтары
🔒
Теория — Big Data теріс әсерлері және этика
Big Data технологиясы пайдалы болса да, дұрыс қолданылмаса қоғамға зиян тигізеді. Деректер — жаңа мұнай деп айтады, бірақ мұнай сияқты дұрыс өңделмесе апатқа әкелуі мүмкін.
Негізгі қауіптер
Жеке өмірге қол сұғу (Privacy) — компаниялар рұқсатсыз деректер жинайды. Телефон қолданбасы орналасуыңды, іздеулеріңді, тіпті микрофонды пайдаланады.
Деректер ұрлығы — 2021 жылы Facebook-тен 533 миллион пайдаланушының деректері ұрланды: телефон, email, туған күн.
Алгоритмдік кемсіту (Bias) — бұрмаланған оқыту деректері AI-дың адал емес шешімдер қабылдауына әкеледі: несие беруден бас тарту, жұмысқа орналасуда кемсіту.
Массалық бақылау — мемлекеттер Big Data арқылы азаматтар қимылын бақылауы мүмкін.
GDPR — Еуропалық деректерді қорғау заңы (2018)
Компания деректерді жинамас бұрын нақты рұқсат (consent) сұрауы міндетті.
Пайдаланушының деректерін жою немесе тасымалдау құқығы бар ("right to be forgotten").
Ережені бұзғанда — 20 млн еуро немесе жылдық айналымның 4% айыппұл.
Нақты кейс: Cambridge Analytica (2018)
Facebook пайдаланушыларының 87 миллионының психологиялық профилі жасалды.
Бұл деректер АҚШ президенттік сайлауына ықпал ету үшін пайдаланылды.
Facebook 5 миллиард доллар айыппұл төледі. Скандал Big Data этикасы туралы дүниежүзілік дискуссия туғызды.
⚠️ Этикалық сұрақ: Технологияның дамуы үшін жеке өміріңнен бас тартуға дайынсың ба? Бұл — заманауи информатиканың ең маңызды мәселесі.
Privacy GDPR Algorithmic Bias Cambridge Analytica Data Breach Ethics
✓ Өтілді Апта 2 · Сабақ 55 · 07.04
Деректер қорының негізгі ұғымдары — 1
Реляциялық ДҚ · Жол, жазба, индекс · Кесте құрылымы
📊 ⌨ 45 мин ›
🎯 Оқу мақсаты
  • Кесте (table) · Өріс (field) · Жазба (record)
  • Индекстер: B-tree, Hash — неге керек
💻 SQL мысал
-- Кесте құру
CREATE TABLE students (
  id INT PRIMARY KEY,
  name VARCHAR(50),
  grade INT
);
🗄️
Теория — Реляциялық деректер қоры негіздері
Деректер қоры (Database) — ұйымдастырылған деректер жиыны. МҚБЖ (DBMS) — деректер қорымен жұмыс жасайтын бағдарлама: MySQL, PostgreSQL, MS Access, SQLite, Oracle.
Реляциялық модельдің негізгі ұғымдары
Кесте (Table) — жолдар мен бағандардан тұрады. Excel-ге ұқсас, бірақ қатаң ережелермен. Мысал: «Оқушылар», «Пәндер» кестелері.
Өріс (Field / Column) — кестенің тігінен бағаны. Бір деректер түрін сақтайды: «Аты-жөні», «Туған күні», «Бағасы».
Жазба (Record / Row) — кестенің жолы. Бір объект туралы толық ақпарат: бір оқушының барлық мәліметі.
Индекс (Index) — жылдам іздеу үшін арнайы құрылым. Кітаптың мазмұны сияқты — бүкіл кестені оқымай тікелей жазбаны табады. Түрлері: B-tree, Hash.
Деректер типтері
INT — бүтін сандар: 1, 42, -100. Жас, сан, ID үшін.
VARCHAR(n) — мәтін, n таңбаға дейін. Аты, email үшін.
DATE — күн: 2025-04-17. Туған күн үшін.
DECIMAL(p,s) — бөлшек сандар: 99.99. Баға, пайыз үшін.
BOOLEAN — логикалық: TRUE немесе FALSE. Белсенді/белсенді емес үшін.
МҚБЖ-ның 3 басты функциясы
Сақтау — деректерді ұйымдастырылған түрде дискте сақтайды.
Басқару — қол жеткізуді, рұқсаттарды, тұтастықты бақылайды.
Сұрату — SQL тілі арқылы деректерді жылдам табуға мүмкіндік береді.
💡 Неге реляциялық ДҚ? Деректерді бір жерде сақтап, бірнеше жерден пайдалануға болады — қайталану жоқ, қателер аз, жылдамдық жоғары.
Database DBMS Table Field Record Index MySQL PostgreSQL
⟳ Жүріп жатыр Апта 2 · Сабақ 56 · 10.04
Деректер қорында бастапқы кілт — 1
PRIMARY KEY · Кілтті анықтау · Қолдану ережелері
📊 ⌨ 45 мин ›
🎯 Оқу мақсаты
  • Бастапқы кілт (PRIMARY KEY) ұғымы
  • Бірегейлік пен NULL-емес шарт
  • Табиғи vs жасанды кілт
💻 SQL мысал
-- PRIMARY KEY белгілеу
CREATE TABLE books (
  book_id SERIAL PRIMARY KEY,
  title VARCHAR(100),
  author VARCHAR(50)
);
🔑
Теория — PRIMARY KEY: бастапқы кілт
PRIMARY KEY (Бастапқы кілт) — кестедегі әр жазбаны бірегей (уникалды) анықтайтын өріс немесе өрістер тобы. Тіркеу куәлігіндегі ЖСН-ге ұқсас — екі адамның ЖСН-і бірдей болмайды.
PRIMARY KEY міндетті шарттары
Бірегейлік (UNIQUE) — кестеде екі жазбаның PRIMARY KEY мәні ешқашан бірдей болмайды. Абсолютті ереже.
NULL болмайды (NOT NULL) — PRIMARY KEY өрісі бос болмауы тиіс. Әр жазбада міндетті болуы керек.
Тұрақтылық — PRIMARY KEY мәнін өзгертуге болмайды. Ол жазбаның «мәңгілік аты».
Кілт түрлері
Табиғи кілт (Natural Key) — нақты мағынасы бар өріс. Мысалдар: ЖСН, ISBN (кітап нөмірі), email. Артықшылығы: мағынасы бар. Кемшілігі: өзгеруі мүмкін.
Жасанды кілт (Surrogate Key) — жүйе автоматты жасайтын сан: SERIAL немесе AUTO_INCREMENT. Тұрақты, жылдам. Ең жиі қолданылатын тәсіл.
Қай өріс PRIMARY KEY бола алады?
«Оқушы аты» — ❌ БОЛМАЙДЫ: бірдей атты оқушылар болуы мүмкін.
«ЖСН» — ✅ БОЛАДЫ: Қазақстанда әр адамның ЖСН-і бірегей.
«Email» — ✅ БОЛАДЫ: бір email екі пайдаланушыда болмайды.
id SERIAL — ✅ ЕҢ ЖАҚСЫ: жүйе өзі 1, 2, 3... деп береді.
💡 Практикалық кеңес: Жобада әрдайым id INT PRIMARY KEY AUTO_INCREMENT қос — қарапайым, тез, сенімді. Кейін реттеу қажет болмайды.
PRIMARY KEY UNIQUE NOT NULL AUTO_INCREMENT SERIAL Natural Key Surrogate Key
📅 3–4 Апта · Бастапқы кілт және МҚ әзірлеу
◷ Алдағы Апта 3 · Сабақ 57 · 14.04
Деректер қорында бастапқы кілт — 2
Құрама кілт · Сыртқы кілт (FOREIGN KEY) · Тәжірибе
📊 ⌨ 45 мин ›
🎯 Оқу мақсаты
  • Құрама (composite) PRIMARY KEY
  • FOREIGN KEY — кестелер арасындағы байланыс
  • Тәжірибелік жұмыс: кілттерді қою
💻 SQL мысал
-- Сыртқы кілт
CREATE TABLE orders (
  order_id INT PRIMARY KEY,
  student_id INT,
  FOREIGN KEY (student_id)
    REFERENCES students(id)
);
🔗
Теория — FOREIGN KEY және кестелер байланысы
FOREIGN KEY (Сыртқы кілт) — бір кестенің PRIMARY KEY-іне сілтеме жасайтын өріс. Кестелер арасындағы байланысты орнатады және деректердің тұтастығын қамтамасыз етеді.
Байланыс түрлері
1:1 · Бір-бірге — бір жазбаға нақты бір жазба. Мысал: Азамат ↔ Паспорт. Бір адамның бір ғана паспорты бар.
1:N · Бір-көпке — бір жазбаға бірнеше жазба. Мысал: Мұғалім → Оқушылар. Бір мұғалімнің көп оқушысы бар. Ең жиі кездесетін байланыс.
N:M · Көп-көпке — бір жазбаға да, екінші жазбаға да көп. Мысал: Оқушылар ↔ Пәндер. Аралық кесте (junction table) арқылы жүзеге асырылады.
Референциялық тұтастық ережелері
CASCADE — байланысқан жазба жойылғанда, тәуелді жазбалар да жойылады.
SET NULL — байланысқан жазба жойылғанда, FOREIGN KEY өрісіне NULL жазылады.
RESTRICT — тәуелді жазбалар бар болса, жоюға тыйым салынады.
Құрама кілт (Composite Key)
Бірнеше өрістің бірігуінен тұратын PRIMARY KEY. Мысал: (oqyshi_id + pan_id) — бір оқушы бір пәнге тек бір рет тіркеледі.
⚠️ Маңызды ереже: FOREIGN KEY мәні сілтеме жасаған кестеде міндетті түрде болуы керек. Жоқ жазбаға сілтеме жасауға SQL рұқсат бермейді.
FOREIGN KEY Relationship 1:1 1:N N:M CASCADE Referential Integrity
◷ Алдағы Апта 3 · Сабақ 58 · 17.04
Деректер қорын әзірлеу — 1
Біркестелі ДҚ құру (SQL) · CREATE TABLE · INSERT
📊 ⌨ 45 мин ›
🎯 Оқу мақсаты
  • CREATE TABLE синтаксисі
  • Деректер типтері: INT, VARCHAR, DATE, BOOLEAN
  • INSERT INTO арқылы жазбалар қосу
💻 SQL мысал
CREATE TABLE movies (
  id SERIAL PRIMARY KEY,
  title VARCHAR(100),
  year INT
);
INSERT INTO movies (title, year)
VALUES ('Inception', 2010);
⚙️
Теория — SQL тілі және CREATE TABLE синтаксисі
SQL (Structured Query Language) — реляциялық деректер қорымен жұмыс жасауға арналған стандартты тіл. 1970 жылдары IBM-да жасалған, бүгінгі таңда барлық МҚБЖ-да қолданылады.
SQL командаларының 4 тобы
DDL · Data Definition Language — кесте құрылымын анықтайды: CREATE, ALTER, DROP.
DML · Data Manipulation Language — деректерді өзгертеді: INSERT, UPDATE, DELETE.
DQL · Data Query Language — деректерді оқиды: SELECT. Ең жиі қолданылатын топ.
DCL · Data Control Language — рұқсаттарды басқарады: GRANT, REVOKE.
Деректер типтері — толық тізімі
INT / INTEGER — бүтін сан (-2 млрд ... +2 млрд). ID, жас, сан үшін.
VARCHAR(n) — айнымалы мәтін, n таңбаға дейін. Аты, email үшін.
TEXT — шексіз мәтін. Сипаттамалар, пікірлер үшін.
DATE — күн: 2025-04-17. Туған күн үшін.
DATETIME — күн + уақыт: 2025-04-17 14:30:00.
DECIMAL(p,s) — дәл бөлшек: p цифрлар, s ондық. Баға үшін.
BOOLEAN — TRUE / FALSE (SQLite-та 1/0).
💡 CREATE TABLE синтаксисі: CREATE TABLE кесте (өріс ТИП ШАРТ, ...); — шарттар: NOT NULL, UNIQUE, DEFAULT, PRIMARY KEY, FOREIGN KEY.
SQL DDL DML DQL CREATE TABLE Data Types INT VARCHAR DATE
◷ Алдағы Апта 4 · Сабақ 59 · 21.04
Деректер қорын әзірлеу — 2
Көпкестелі ДҚ құру (SQL) · JOIN · Байланыстар
📊 ⌨ 45 мин ›
🎯 Оқу мақсаты
  • Кестелер арасындағы байланыс түрлері (1:1, 1:N, N:M)
  • INNER JOIN, LEFT JOIN негіздері
  • ER-диаграмманы SQL-ге аудару
💻 SQL мысал
SELECT s.name, c.title
FROM students s
INNER JOIN courses c
  ON s.course_id = c.id;
🔀
Теория — JOIN: кестелерді біріктіру
Нормализация — деректерді бірнеше кестеге бөліп сақтау принципі. Мақсат: қайталануды азайту, тұтастықты қамтамасыз ету. Нормализация арқасында «оқушы аты» барлық жерде емес, тек Оқушылар кестесінде сақталады.
JOIN түрлері
INNER JOIN — тек екі кестеде де сәйкес жазбалар болса қайтарады. Ең жиі қолданылатын. «Қиылысу» — Венн диаграммасының ортасы.
LEFT JOIN — сол жақ кестенің барлық жазбалары + оң жақтан сәйкестер (жоқ болса NULL). «Барлық оқушылар + бар болса бағалары».
RIGHT JOIN — оң жақ кестенің барлық жазбалары (SQLite-та жоқ, LEFT JOIN арқылы ауыстырылады).
FULL OUTER JOIN — екі кестенің барлық жазбалары, сәйкессіздерде NULL.
JOIN синтаксисі
Негізгі: SELECT a.col, b.col FROM tableA a INNER JOIN tableB b ON a.id = b.a_id;
Псевдоним (alias): students s, departments d — қысқарту үшін.
Бірнеше JOIN: бір сұранысда 3-4 кестені біріктіруге болады.
ER-диаграмма
Кестелер мен байланыстардың визуалды схемасы. Деректер қорын жобалаудың бірінші қадамы.
Кодтан бұрын ER-диаграмма сызылады — кестелер, өрістер, байланыстар белгіленеді.
💡 JOIN-ді тездету үшін FOREIGN KEY өрістеріне индекс қос: CREATE INDEX idx_name ON table(column);
JOIN INNER JOIN LEFT JOIN Normalization ER-Diagram Alias Relationship
◷ Алдағы Апта 4 · Сабақ 60 · 24.04
Формалар — 1
Деректерді енгізу формасы · HTML form · SQL INSERT
📊 ⌨ 45 мин ›
🎯 Оқу мақсаты
  • Форма ұғымы және қажеттілігі
  • HTML <form> элементтері: input, select, textarea
  • Форма → SQL INSERT
💻 HTML + SQL
<form>
  <input name="title">
  <input name="year">
</form>
-- Backend:
INSERT INTO movies VALUES (?,?);
📝
Теория — Деректерді енгізу формалары
Форма (Form) — пайдаланушы деректерді жүйеге енгізетін интерфейс. Форма — адам мен деректер қоры арасындағы «көпір». Дұрыс жасалған форма дұрыс деректер жинайды.
HTML формасының элементтері
input type="text" — мәтін өрісі. Аты, адрес үшін.
input type="number" — сандық өріс. Жас, баға үшін.
input type="email" — email форматын автоматты тексереді.
input type="date" — күн таңдағыш (calendar picker).
select + option — тізімнен таңдау (dropdown).
textarea — көп жолды мәтін. Сипаттама, пікір үшін.
input type="checkbox" — бірнеше таңдау.
button type="submit" — жіберу батырмасы.
Форма → ДҚ байланысы: толық процесс
1. Пайдаланушы форманы толтырады (браузерде).
2. «Жіберу» батырмасы → HTTP POST сұраныс жіберіледі серверге.
3. Backend (PHP/Python) деректерді алады және валидация жасайды.
4. SQL INSERT INTO командасы — деректер базасына жазылады.
5. Сервер жауабын браузерге жібереді (сәтті / қате).
💡 MS Access-те форма шебері (Form Wizard) осы процесті автоматты жасайды — HTML/PHP жазудың қажеті жоқ. Кесте → Жасау → Форма шебері.
HTML Form input select textarea HTTP POST INSERT INTO Access Form Wizard
📅 5–6 Апта · Формалар және Сұраныстар
◷ Алдағы Апта 5 · Сабақ 61 · 28.04
Формалар — 2
Форма валидациясы · UPDATE · DELETE арқылы өңдеу
📊 ⌨ 45 мин ›
🎯 Оқу мақсаты
  • Деректерді тексеру (validation)
  • UPDATE — жазбаны өзгерту
  • DELETE — жазбаны жою · WHERE шарт
💻 SQL мысал
UPDATE movies
SET year = 2011
WHERE title = 'Inception';

DELETE FROM movies
WHERE id = 5;
✅
Теория — Валидация, UPDATE және DELETE командалары
Деректерді тексеру (Validation) — пайдаланушы енгізген мәліметтердің дұрыстығын, толықтығын, форматын тексеру. Валидация — деректер сапасының кілті.
Валидация деңгейлері
Клиент жағы (Client-side) — браузерде JavaScript арқылы. Жылдам, бірақ хакер айналып өте алады. HTML5: required, min, max, pattern.
Сервер жағы (Server-side) — PHP/Python-да. Міндетті! Клиент валидациясын айналып өтуге болады.
ДҚ деңгейі — SQL шарттары: NOT NULL, UNIQUE, CHECK, FOREIGN KEY.
UPDATE командасы — жазбаны өзгерту
Синтаксис: UPDATE кесте SET өріс1 = мән1 WHERE шарт;
Мысал: UPDATE oqyshylar SET klass = "10Б" WHERE id = 5;
Бірнеше өрісті: UPDATE students SET gpa = 4.0, year = 2 WHERE id = 10;
DELETE командасы — жазбаны жою
Синтаксис: DELETE FROM кесте WHERE шарт;
Мысал: DELETE FROM oqyshylar WHERE graduation_year < 2020;
🚨 ҚАУІПТІ ҚАТЕ: WHERE шартынсыз UPDATE немесе DELETE жазсаң — кестедегі БАРЛЫҚ жазба өзгереді немесе жойылады! Алдымен SELECT WHERE арқылы тексер, содан кейін ғана UPDATE/DELETE жаз.
Validation UPDATE DELETE WHERE Client-side Server-side NOT NULL CHECK
◷ Алдағы Апта 5 · Сабақ 62 · 01.05
Сұраныстар — 1
Іріктеу сұрауы · SELECT · WHERE · ORDER BY
📊 ⌨ 45 мин ›
🎯 Оқу мақсаты
  • SELECT синтаксисі негіздері
  • WHERE — шартты іріктеу
  • ORDER BY, LIMIT — сұрыптау
💻 SQL мысал
SELECT title, year
FROM movies
WHERE year > 2000
ORDER BY year DESC
LIMIT 10;
🔍
Теория — SELECT: іріктеу сұранысы
SELECT — SQL-дің ең маңызды командасы. Деректерді оқиды, іріктейді, сұрыптайды. Деректерді өзгертпейді — тек оқиды. Кез келген SQL сұранысының негізі.
SELECT орындалу реті (маңызды!)
1. FROM — қай кестеден алу (кесте анықталады).
2. JOIN — басқа кестелерді қосу.
3. WHERE — жолдарды сүзу (топтастырудан бұрын).
4. GROUP BY — топтастыру.
5. HAVING — топтарды сүзу.
6. SELECT — қай бағандарды алу.
7. ORDER BY — сұрыптау (ASC өсу, DESC кему).
8. LIMIT — нәтижелер санын шектеу.
WHERE шарт операторлары
= тең · != тең емес · > үлкен · < кіші
BETWEEN 100 AND 500 — аралықта (шеттер қосылады).
LIKE "%ар%" — үлгімен іздеу. % = кез-келген символдар.
IN (1, 2, 3) — тізімде бар.
IS NULL / IS NOT NULL — бос/бос емес.
AND, OR, NOT — шарттарды біріктіру.
Пайдалы операторлар
SELECT DISTINCT қала FROM кесте — қайталанбайтын мәндер.
SELECT * FROM кесте — барлық бағандар.
ORDER BY gpa DESC LIMIT 5 — ТОП-5 оқушы.
💡 Тиімді кеңес: Алдымен SELECT * FROM кесте LIMIT 5 жазып деректерді көр, содан кейін WHERE шарттарын қос.
SELECT WHERE ORDER BY LIMIT DISTINCT BETWEEN LIKE IN AND OR
◷ Алдағы Апта 6 · Сабақ 63 · 05.05
Сұраныстар — 2
Агрегация · GROUP BY · HAVING · JOIN сұраныстар
📊 ⌨ 45 мин ›
🎯 Оқу мақсаты
  • Агрегаттық функциялар: COUNT, SUM, AVG, MIN, MAX
  • GROUP BY — топтастыру
  • Бірнеше кестеден JOIN арқылы іріктеу
💻 SQL мысал
SELECT year, COUNT(*) AS cnt
FROM movies
GROUP BY year
HAVING COUNT(*) > 2
ORDER BY cnt DESC;
📈
Теория — Агрегаттық функциялар және GROUP BY
Агрегаттық функциялар — бірнеше жолдан бір жиынтық мән есептейтін функциялар. «Агрегат» — жинақтау деген мағынада. Есептер мен талдауларда қолданылады.
Агрегаттық функциялар
COUNT(*) — жолдар санын есептейді (NULL-ді де).
COUNT(өріс) — NULL емес жолдар саны.
SUM(өріс) — жиынтық қосынды. Баға, сан үшін.
AVG(өріс) — орта арифметикалық. NULL жолдарды есепке алмайды.
MIN(өріс) — ең кіші мән. Сан, мәтін, күн үшін.
MAX(өріс) — ең үлкен мән.
ROUND(AVG(gpa), 2) — нәтижені 2 ондық дейін дөңгелектеу.
GROUP BY және HAVING
GROUP BY — деректерді топтастырады. SELECT-тегі агрегатсыз бағандар GROUP BY-да болуы керек.
HAVING — топтарға шарт қою. WHERE тәрізді, бірақ агрегаттар үшін.
Мысал: 5-тен артық оқушысы бар кафедралар: HAVING COUNT(*) > 5
WHERE vs HAVING айырмашылығы
WHERE gpa > 3.5 — жекелеген жолға шарт (GROUP BY-дан БҰРЫН).
HAVING AVG(gpa) > 3.5 — топ ортасына шарт (GROUP BY-дан КЕЙІН).
💡 Мысал: Кафедра бойынша орта баға: SELECT dept, ROUND(AVG(gpa),2) FROM students GROUP BY dept HAVING AVG(gpa) > 3.0 ORDER BY 2 DESC;
COUNT SUM AVG MIN MAX GROUP BY HAVING ROUND Aggregate Functions
◷ Алдағы Апта 6 · Сабақ 64 · 08.05
Есептер — 1
SQL арқылы есеп жасау · Деректерді талдау
📊 ⌨ 45 мин ›
🎯 Оқу мақсаты
  • Есеп (report) ұғымы
  • Бірнеше кестенің деректерін біріктіру
  • Нәтижелерді қорыту және форматтау
💻 SQL мысал
-- Әр жанр бойынша есеп
SELECT g.name, COUNT(m.id),
  AVG(m.rating)
FROM movies m
JOIN genres g ON m.genre_id=g.id
GROUP BY g.name;
📋
Теория — Есептер және деректерді талдау
Есеп (Report) — деректер қорынан алынған ақпаратты ыңғайлы, оқуға дайын форматта ұсыну. Есептер шешім қабылдауға, нәтижелерді бағалауға, болжам жасауға қолданылады. Директор жай кестені емес — есепті оқиды.
Есеп түрлері
Кестелік есеп (Tabular) — деректерді кесте форматында баған-жол түрінде көрсету. Ең қарапайым және жиі кездесетін.
Жиынтық есеп (Summary) — топтастырылған, агрегатталған деректер. Мысалы: ай бойынша сату жиыны, кафедра бойынша орта баға.
Кросс-есеп (Cross-tab) — матрица форматы. Жолдар мен бағандардың қиылысуы. Excel Pivot Table сияқты.
Диаграммалы есеп — сызбалармен, графиктермен бірге. Трендтерді, салыстыруларды визуалды көрсетеді.
SQL-де есеп жасау принципі
1. Деректерді жинау — JOIN арқылы бірнеше кестеден.
2. Сүзу — WHERE арқылы қажетті жолдарды алу.
3. Топтастыру — GROUP BY арқылы категориялар бойынша.
4. Есептеу — COUNT, SUM, AVG, MIN, MAX агрегаттары.
5. Сұрыптау — ORDER BY арқылы маңыздысы жоғарыда.
Есепті экспорттау
Excel (.xlsx) — Access-тен тікелей экспорт. Одан кейін диаграмма жасауға болады.
PDF — баспаға дайын формат. Клиентке, директорға жіберу үшін.
CSV — кез келген бағдарламамен ашылатын қарапайым формат.
💡 MS Access-те: Есептер → Жасау → Есеп шебері. Кестені немесе сұранысты негіз ретінде таңдайсың, өрістерді қосасың, топтастыруды орнатасың — есеп дайын.
Report Summary GROUP BY COUNT SUM AVG Excel Export PDF Pivot
📅 7–8 Апта · Есептер, Web және Бағалау
◷ Алдағы Апта 7 · Сабақ 65 · 12.05
Есептер — 2 · БЖБ №5
БЖБ №5 жазба · SQL есеп жасау тәжірибесі
📝 ⌨ 45 мин ›
🎯 Оқу мақсаты
  • БЖБ №5 — бөлім бойынша жиынтық бағалау
  • SQL сұранысын құру мен есеп
  • Ұпай жинау: теория 40% + практика 60%
📝 БЖБ форматы
• 5 тапсырма
• SQL коды жазу
• Нәтижені түсіндіру
• Уақыт: 40 минут
🏆
Теория — БЖБ дайындық және есептер жасау тәжірибесі
БЖБ (Бөлімді Жиынтық Бағалау) — 5-тараудың барлық тақырыптарын қамтитын жиынтық бақылау. SQL Компиляторда жаттықсаң — БЖБ-де проблема болмайды.
БЖБ-ге кіретін тақырыптар
Big Data — 5V принципі (Volume, Velocity, Variety, Veracity, Value), оң/теріс әсерлер, GDPR.
Реляциялық ДҚ — кесте, жазба, өріс, индекс, атрибут, кілт ұғымдары.
PRIMARY KEY / FOREIGN KEY — байланыс түрлері (1:1, 1:N, N:M), шарттар.
SQL DDL — CREATE TABLE, деректер типтері, NOT NULL, UNIQUE.
SQL DML — INSERT, UPDATE, DELETE + WHERE шарты (WHERE-сіз қауіпті!).
SQL DQL — SELECT, WHERE, ORDER BY, LIMIT, JOIN, GROUP BY, HAVING.
Формалар — HTML форма элементтері, валидация, Access форма шебері.
Есептер — есеп шебері, экспорт (Excel, баспа).
БЖБ форматы
Теориялық бөлім (40%) — 5 тест сұрағы + қысқа жауап сұрақтары.
Практикалық бөлім (60%) — SQL кодын жазу, нәтижені түсіндіру.
Уақыт: 40 минут. Компилятор рұқсат етілуі мүмкін.
БЖБ дайындық стратегиясы
SQL Компиляторда CREATE TABLE + INSERT + SELECT + JOIN тапсырмаларын жаса.
Оқулықтың §53-64 параграфтарын қайталап оқы.
Big Data-ның 5V-ін мысалмен түсіндіре алатындай жаттықтыр.
WHERE шартын, ORDER BY, GROUP BY синтаксистерін есте сақта.
⚠️ БЖБ-де ең жиі кететін қателер: 1) WHERE шартынсыз UPDATE/DELETE жазу; 2) PRIMARY KEY өрісіне NULL жазу; 3) GROUP BY-да агрегатсыз баған қалдырып кету.
БЖБ Big Data 5V SQL DDL DML DQL PRIMARY KEY JOIN GROUP BY Формалар Есептер
◷ Алдағы Апта 7 · Сабақ 66 · 15.05
ДҚ мен web беттердің байланысы — 1
Web-парақша мен ДҚ байланысы · Backend негіздері
📊 ⌨ 45 мин ›
🎯 Оқу мақсаты
  • Client–Server архитектурасы
  • Backend рөлі: PHP / Python / Node.js шолу
  • Деректерді сұрау және көрсету
💻 Мысал (Python + SQL)
# Flask + PostgreSQL
@app.route('/movies')
def movies():
  rows = db.query(
    "SELECT * FROM movies"
  )
  return render(rows)
🌐
Теория — Web-парақша мен деректер қорының байланысы
Client-Server архитектурасы — заманауи веб-қосымшалардың негізгі моделі. Браузер (клиент) пен сервер арасындағы байланыс HTTP протоколы арқылы жүзеге асады.
Деректер ағыны — толық цикл
1. Браузер — пайдаланушы сілтемені басады немесе форма жібереді.
2. HTTP сұраныс — GET (оқу) немесе POST (жазу) сұраныс серверге жетеді.
3. Backend — PHP / Python / Node.js сұранысты өңдейді.
4. SQL сұраныс — Backend деректер қорына SQL жібереді.
5. ДҚ жауабы — нәтиже (жолдар, өрістер) Backend-ке қайтады.
6. JSON/HTML жауап — Backend нәтижені форматтап браузерге жібереді.
7. Браузер — HTML рендерлейді, пайдаланушы нәтижені көреді.
Backend технологиялары
PHP — ең кең таралған. WordPress, Facebook бастапқыда PHP-да жазылған.
Python (Flask/Django) — қарапайым синтаксис, Data Science-пен тез байланысады.
Node.js (JavaScript) — бір тілде front+backend. Netflix, LinkedIn қолданады.
Java (Spring) — корпоративтік жүйелерде. Банктер, кәсіпорындар.
API (Application Programming Interface)
Клиент пен сервер арасындағы «шарт» — қандай сұраныс жіберсе, қандай жауап алады.
REST API — JSON форматымен деректер алмасу. Бүгінгі барлық қосымша осылай жұмыс жасайды.
Мысал: /api/students → [{id:1, name:"Айдар"}, ...] JSON жауабы.
💡 Бүгінгі барлық веб-сайт осы принципте: Instagram, YouTube, TikTok — бәрінің артында ДҚ бар, барлық мазмұн SQL сұраныстар арқылы алынады.
Client-Server HTTP GET POST Backend PHP Python REST API JSON Node.js
◷ Алдағы Апта 8 · Сабақ 67 · 19.05
Тоқсандық жиынтық бағалау №4 (ТЖБ)
Қорытынды бақылау · Барлық тақырыптар
🏆 ✅ 45 мин ›
🎯 Мақсаты
  • Өтілген барлық тақырыптар бойынша
  • Big Data · Реляциялық ДҚ · SQL
  • Бастапқы кілт · Формалар · Сұраныстар · Есептер
  • Теориялық + практикалық тапсырмалар
📋 Формат
• Тест бөлімі: 10 сұрақ
• Практика: SQL тапсырма
• Эссе: Big Data әсері
• Жалпы: 20 ұпай
🎓
Теория — ТЖБ дайындық — толық қайталау
ТЖБ (Тоқсандық Жиынтық Бағалау) — 4-тоқсанның барлық тақырыптарын қамтитын қорытынды бағалау. Теория + практика екі бөліктен тұрады.
ТЖБ толық мазмұны
Big Data — 5V принципі, қолдану салалары, теріс әсерлер, GDPR, Cambridge Analytica.
Реляциялық ДҚ — кесте, жазба, өріс, индекс; МҚБЖ-ның 3 функциясы.
PRIMARY KEY — шарттары (UNIQUE, NOT NULL), табиғи vs жасанды кілт.
FOREIGN KEY — байланыс түрлері (1:1, 1:N, N:M), CASCADE, RESTRICT.
SQL CREATE TABLE — синтаксис, деректер типтері.
SQL INSERT/UPDATE/DELETE — WHERE шарты, апатты қателер.
SQL SELECT — WHERE, ORDER BY, LIMIT, DISTINCT, BETWEEN, LIKE.
JOIN — INNER JOIN, LEFT JOIN, синтаксис, нормализация.
GROUP BY / HAVING — агрегаттар: COUNT, SUM, AVG, MIN, MAX.
Формалар — валидация, HTML элементтері, Access форма шебері.
Есептер — есеп шебері, экспорт.
Web + ДҚ — Client-Server, CRUD, SQL Injection, HTTPS.
ТЖБ дайындық жоспары
SQL Компиляторда JOIN + GROUP BY + агрегаттар тапсырмасын өз бетінше жаз.
Big Data-ның 5V-ін мысалмен, GDPR-ды 3 ережемен айтып бер.
PRIMARY KEY vs FOREIGN KEY айырмашылығын кестемен көрсет.
SQL Injection-ды мысалмен және қорғаныс жолымен түсіндір.
💡 ТЖБ-де ең жоғары баға алу үшін: SQL тапсырмасын КОМПИЛЯТОРДА жаз → нәтижені скриншот ал → мұғалімге көрсет. Дұрыс жұмыс жасаған кодты теріс бағалау мүмкін емес.
ТЖБ Big Data SQL JOIN GROUP BY PRIMARY KEY FOREIGN KEY CRUD SQL Injection Формалар Есептер
◷ Алдағы Апта 8 · Сабақ 68 · 22.05
ДҚ мен web беттердің байланысы — 2
Толыққанды web-жоба · Форма → ДҚ → Бет · Қорытынды
📊 🏆 45 мин ›
🎯 Оқу мақсаты
  • Толық CRUD қосымшасы (Create, Read, Update, Delete)
  • Қауіпсіздік негіздері: SQL-injection
  • Тоқсан қорытындысы және жазғы демалыс
🏆 Қорытынды
• Мини web-жоба көрсету
• Форма + ДҚ + іріктеу
• Тоқсан сертификаты 🎓
• Жаз! ☀️
🛡️
Теория — CRUD операциялары және қауіпсіздік
CRUD — деректермен жұмыстың 4 негізгі операциясы. Кез келген веб-қосымша осы 4 операцияның комбинациясы. Instagram-да пост жазу = Create, лента көру = Read, пост өңдеу = Update, жою = Delete.
CRUD → SQL сәйкестігі
Create (Жасау) → INSERT INTO — жаңа жазба қосу.
Read (Оқу) → SELECT — деректерді оқу.
Update (Өзгерту) → UPDATE SET — жазбаны өзгерту.
Delete (Жою) → DELETE FROM — жазбаны жою.
SQL Injection — ең қауіпті шабуыл
SQL Injection дегеніміз не? — Хакер форма арқылы SQL кодын жіберіп, деректер қорын басқарады.
Мысал: Логин өрісіне ' OR 1=1 -- жазса — барлық пайдаланушылар тізімі ашылады.
Зардабы: деректерді ұрлау, жою, рұқсатсыз кіру. 2021-де Colonial Pipeline хакерлері дәл осылай кірді.
Қорғаныс — Parameterized Queries: мәнді SQL-дің бөлігі ретінде емес, тек деректер ретінде жіберу.
Басқа қауіпсіздік шаралары
Хэштеу (Hashing) — парольдерді ашық сақтамау. bcrypt, SHA-256 алгоритмдері.
HTTPS — деректер шифрланып беріледі. HTTP-те хакер «тыңдай» алады.
Рұқсат деңгейлері — оқушы тек өз деректерін көреді, мұғалім — барлығын.
🚨 SQL Injection — кибершабуылдың #1 тізімінде. Барлық формаларда Parameterized Queries пайдаланбасаң, ДҚ хакерге ашық тұрады.
CRUD INSERT SELECT UPDATE DELETE SQL Injection Parameterized Queries HTTPS Security
📋 Құжаттама

Күнделікті Мұғалім Жазбалары

5-тарау бойынша барлық сабақтардың КМЖ жазбалары · 14 сабақ

5.1
BIG DATA
10.3.1.4 · Big Data оң және теріс әсерлері
›
🎯 Мақсаттар
Барлық оқушы: Big Data ұғымы мен қызметін анықтайды
Көпшілік оқушы: Big Data пайдалану мысалдарын ұсынады
Кейбір оқушы: Big Data артықшылығы мен кемшілігін салыстырады
📚 Сабақ барысы
1 «Тізбектер» әдісі — өткен тақырыпты пысықтау
2 «Миға шабуыл» — Big Data ұғымы қандай мағына білдіреді?
3 1-тапсырма: Үлкен ақпараттардың негізгі көздерін талдау
4 2-тапсырма: Big Data оң және теріс әсерлерін мысалдармен
5 3-тапсырма: Пайдасы мен зиянын бағалау
6 «Басбармақ» кері байланыс әдісі
Смайлдер бағалау Тест жұмысы Оқулық · Слайдтар
5.2
Деректер базасының негізгі ұғымдары
MS Access · Реляциялық, иерархиялық, тораптық ДҚ
›
🎯 Мақсаттар
Барлық оқушы: Мәліметтер қоры және оның түрлерін анықтайды
Көпшілік оқушы: Мәліметтер қоры түрлерін салыстырады
Кейбір оқушы: МҚБЖ программалармен жұмыс істейді
📚 Сабақ барысы
1 «3 таяқша» әдісі — өткен тақырыпты пысықтау
2 «Миға шабуыл» — ДҚ деген не? Қандай программалар бар?
3 «Джигсо» — оқулықпен топта жұмыс
4 1-тапсырма: ДҚ түрлерін кестеге жазу
5 2-тапсырма: Access «Жасау» терезесін зерделеу
6 3-тапсырма: МҚБЖ 3 басты функциясы
«БББ кестесі» кері байланыс Тест жұмысы АКТ · Интернет
5.3
Деректер базасын құру
10.3.1.1, 10.3.1.2 · Өріс типтері · Кесте құрылымы
›
🎯 Мақсаттар
Барлық оқушы: Деректер базасындағы өріс типтерін анықтайды
Көпшілік оқушы: ДҚ кестелерін тәжірибеде қолданады
Кейбір оқушы: Өріс типтерін қолданудың маңыздылығын тұжырымдайды
📚 Сабақ барысы
1 «Үш пікір» әдісі — өткен тақырыпты пысықтау
2 «Миға шабуыл» — ДҚ компьютер арқылы қалай құрамыз?
3 1-тапсырма: 10-сынып оқушыларының ДҚ жасау
4 Күнделікті деректерден кесте құрып ұсыну
5 «Блоб ағашы» кері байланыс
Медальдар бағалау АКТ · Интернет
5.4
Реляциялық деректер базасы. Бастапқы кілт
10.3.1.1, 10.3.1.2 · PRIMARY KEY · Атрибут · Кілт
›
🎯 Мақсаттар
Барлық оқушы: Реляциялық кесте ұғымын анықтайды
Көпшілік оқушы: Реляциялық кесте компоненттерін қолданады
Кейбір оқушы: Компоненттерді қолданудың тиімділігін тұжырымдайды
📚 Сабақ барысы
1 «Жеребе» — топтар постер жасап қорғайды
2 «Миға шабуыл» — ескі заман деректерді қалай сақтаған?
3 1-тапсырма: «Атрибут» және «кілт» ұғымдарын анықтау
4 2-тапсырма: Оқушы кестесінде басты кілтті анықтау
5 3-тапсырма: Кестелер байланысын талдау
6 «Бутерброд» кері байланыс
Тест жұмысы Фигуралар бағалау АКТ · Интернет
5.5
Деректер базасын құру (тәжірибе)
Өріс қасиеттері · Кестені өзгерту · Access тәжірибесі
›
🎯 Мақсаттар
Барлық оқушы: Деректерді кесте түрінде ұсынуды анықтайды
Көпшілік оқушы: Өріс қасиетінің қызметін салыстырады
Кейбір оқушы: Кестені қайта өзгерту әрекеттерін жасайды
📚 Сабақ барысы
1 «Біреуін аласың — біреуін бересің» — алмасу әдісі
2 «Миға шабуыл» — кесте ретінде өңдеудің артықшылықтары
3 1-тапсырма: Тіс дәрігерінің жазбалар журналын ДҚ-ға айналдыру
4 Электронды тест тапсырмасы
5 «Табыс сатысы» кері байланыс
Фигуралар бағалау АКТ · Интернет
5.6
Көпкестелі деректер базасын құру
10.3.2.3 · Кестелер байланысы · 1:1, 1:N, N:M
›
🎯 Мақсаттар
Барлық оқушы: Кестелерді байланыстыру шарттарын біледі
Көпшілік оқушы: Көпкестелі деректер базасын жасайды
Кейбір оқушы: Жобасын ұсынады
📚 Сабақ барысы
1 «Бір минут» — «ыстық орындық» пысықтау
2 «Көршіңе әңгімелеп бер» — жұптасып талқылау
3 1-тапсырма: Компьютер бөлшектері кестесінен ДҚ
4 2-тапсырма: «Дыбысжазбалар топтамасы» ДҚ жобасы
5 3-тапсырма: Өз мысалыңды ойлап тап
6 «Плюс, минус, қызық» кері байланыс
«Зымыран сұрақтар» бекіту Фишкалар бағалау АКТ · Интернет
5.7
Деректерді енгізуге арналған форма құру
10.3.2.4 · Access форма шебері · HTML form
›
🎯 Мақсаттар
Барлық оқушы: Форма шеберімен форма жасауды біледі
Көпшілік оқушы: ДҚ кестесін жасап, формаға ауыстырады
Кейбір оқушы: Кесте құрастырып, формасын жасауды ұсынады
📚 Сабақ барысы
1 «Тұжырымдамалық карта» — өткен тақырыпты пысықтау
2 «Миға шабуыл» — кестені форма түріне қалай ауыстыруға болады?
3 1-тапсырма: Дүниежүзі өзендері ДҚ + форма
4 2-тапсырма: 10-сынып оқушылары кестесін формаға ауыстыру
5 Эссе: форма ретінде ұсынудың маңызы
6 «БББ кестесі» кері байланыс
Бағалау парағы АКТ · Интернет
5.8
Конструктор режимінде формалар құру
10.3.2.5 · Практикалық жұмыс · «Емтихан» кестесі
›
🎯 Мақсаттар
Барлық оқушы: Форма шеберімен форма жасау жолын анықтайды
Көпшілік оқушы: ДҚ кестесін жасап формаға ауыстырады
Кейбір оқушы: Кесте құрастырып, формасын жасауды ұсынады
📚 Сабақ барысы
1 «Кір жаю» — өткен сабақтарды пысықтау
2 Практикалық жұмыс: «Емтихан» кестесін Конструктор режимінде құру
3 Өріс қасиеттерін баптау: санауыш, мәтін, сандық типтер
4 Форма шебері арқылы форма жасау
5 Конструктор арқылы «Ленталық форма» жасау
6 «Бағдаршам» кері байланыс
Тест тапсырмасы Фигуралар бағалау АКТ · Интернет
5.9–10
Есеп беруді құрудың қарапайым тәсілі
10.3.2.5 · Есеп шебері · Excel экспорт · Баспа
›
🎯 Мақсаттар
Барлық оқушы: Есеп беруді құруға шеберді пайдаланады
Көпшілік оқушы: Есеп беруді көру және баспаға шығарады
Кейбір оқушы: Дайын есептерді Excel-ге экспорттайды
📚 Сабақ барысы
1 «Баскетбол» — сұрақ-жауап пысықтау
2 «Миға шабуыл» + «Джигсо» — тақырыпты талқылау
3 1-тапсырма: 10-сынып оқушылары бойынша есеп + экспорт
4 2-тапсырма: Телефон стансысы ДҚ жобасы
5 3-тапсырма: Мектеп кітапханасы ДҚ
6 «Екі жұлдыз, бір тілек» кері байланыс
Медальдар бағалау Тест тапсырмасы АКТ · Интернет
5.11
Құрылымдалған сұраныстар
10.3.3.1 · SQL SELECT · Сұраныстар шебері
›
🎯 Мақсаттар
Барлық оқушы: Қарапайым сұраныс жасау жолымен танысады
Көпшілік оқушы: Сұраныстар шеберінде өрістерді таңдайды
Кейбір оқушы: ДҚ сұранысын өмірде қолданады
📚 Сабақ барысы
1 «Миға шабуыл» — ДҚ-дан ақпаратты қалай табамыз?
2 «Ойлан, жұптас, бөліс» — тақырыпты талқылау
3 1-тапсырма: Өзендер ДҚ + Сұраныстар шебері
4 2-тапсырма: «Көтерме қоры» — кесте, форма, есеп, сұраныс
5 3-тапсырма: Өз ДҚ-ын жасап, баспаға беру
6 «Басбармақ» кері байланыс
Эссе стратегиясы Бірін-бірі бағалау АКТ · Интернет
5.12–13
SQL тілін қолдану
10.3.3.2 · SQL операторлары · Венн диаграммасы
›
🎯 Мақсаттар
Барлық оқушы: SQL тілі ұғымын анықтайды
Көпшілік оқушы: SQL тілінің операторларын салыстырады
Кейбір оқушы: SQL тілімен ДҚ-ға қол жеткізуді басқарады
📚 Сабақ барысы
1 «Ғажайып алаң» — өткен тақырыпты пысықтау
2 «Миға шабуыл» — ДҚ-да программалауды қолдануға бола ма?
3 1-тапсырма: «Авто» кестесі бойынша SQL сұраныс
4 2-тапсырма: SQL vs Конструктор — Венн диаграммасы
5 3-тапсырма: Сынып оқушылары ДҚ жобасы + SQL сұраныс
6 «БББ кестесі» кері байланыс
«Температура» бағалау Тест тапсырмасы Видео · Кітап
5.14
SQL-де сұраныстар жасау бойынша практикалық жұмыс
10.3.3.2 · SELECT · WHERE · BETWEEN · Практика
›
🎯 Мақсаттар
Барлық оқушы: SQL тілі туралы біледі
Көпшілік оқушы: SQL операторларын ДҚ-ға қолданады
Кейбір оқушы: SQL операторларын салыстырады
📚 Сабақ барысы
1 «Миға шабуыл» — ДҚ-да программалауды қолдану
2 Тапсырма 1: «Авто» кестесінен SQL сұраныс программасы жазу
3 Тапсырма 2: SQL сұраныс нәтижесін анықтау
SELECT Авто.[Автокөлік маркасы], Авто.[Бағасы(теңге)] FROM Авто WHERE Авто.[Бағасы(теңге)] BETWEEN 2000000 AND 4000000
4 «Смайлдер» кері байланыс
Тест тапсырмасы Бірін-бірі бағалау Платформа Дарын Онлайн
🏆 Соңғы Жобалық Жұмыс

Топтық Жоба · 2 жұп

5-тараудың 5–6 тақырыбын қамтитын жобалық жұмыс. Әр жұп бір тақырып таңдап, толыққанды жоба дайындайды.

👥 2 адамнан тұратын жұп 📅 Соңғы 2 апта ⏱ 45+45 минут 📊 20 ұпай
Жоба 01
Мектеп Кітапханасы Деректер Қоры
Мектеп кітапханасы үшін толыққанды SQL деректер қорын жасау: кітаптар, авторлар, оқырмандар кестелері, сұраныстар, есеп.
§5.3–5.6 SQL FOREIGN KEY JOIN
Тапсырмалар:
1. Кітаптар, Авторлар, Оқырмандар кестелерін CREATE TABLE арқылы жаса.
2. FOREIGN KEY арқылы кестелерді байланыстыр.
3. INSERT арқылы 10+ жазба енгіз.
4. JOIN сұранысы: «Қай оқырман қандай кітап алды?»
5. Есеп: ең көп алынған 5 кітап.
6. ЖИ (ChatGPT) арқылы SQL кодын тексер.
📝 Нәтиже: SQL файл + скриншот 🤖 ЖИ: мiндетті
Жоба 02
Интернет-Дүкен Каталогы
Онлайн дүкен үшін тауарлар каталогы, категориялар, тапсырыстар жүйесі — толық CRUD операциялары.
§5.5–5.8 CRUD SELECT GROUP BY
Тапсырмалар:
1. Тауарлар, Категориялар, Тапсырыстар кестелерін жаса.
2. INSERT арқылы 15+ тауар енгіз.
3. SELECT + WHERE: баға бойынша іріктеу.
4. GROUP BY: категория бойынша тауар саны.
5. UPDATE + DELETE: жазбаны өзгерту және жою.
6. ЖИ арқылы SQL оңтайландыр.
📝 Нәтиже: SQL файл + нәтиже кестесі 🤖 ЖИ: мiндетті
Жоба 03
Мектеп Оқушылары Басқару Жүйесі
Оқушылар, сыныптар, пәндер, бағалар — мектеп ақпараттық жүйесінің деректер қоры және аналитикасы.
§5.4–5.9 JOIN AVG Есеп
Тапсырмалар:
1. Оқушылар, Сыныптар, Пәндер, Бағалар кестелерін жаса.
2. PRIMARY KEY / FOREIGN KEY дұрыс орнат.
3. AVG арқылы орта баға есепте.
4. Есеп: пән бойынша үлгерім деңгейі.
5. Ең жоғары баға алған оқушыны тап.
6. ЖИ-ге сұран: «SQL сұранысымды оңтайландыр».
📝 Нәтиже: SQL + талдау жазба 🤖 ЖИ: мiндетті
Жоба 04
Ауа Райы Big Data Талдауы
Ауа райы деректерінің Big Data мысалы: сенсорлар, жинақтау, сұраныстар және 5V принципін нақты деректерге қолдану.
§5.1–5.2 Big Data 5V COUNT
Тапсырмалар:
1. Ауа_Райы кестесін жаса (станция, температура, жауын, күн).
2. 20+ жазба енгіз (қала, ай бойынша).
3. Орта температура мен жауын мөлшерін есепте.
4. Ең суық / жылы айды тап (MIN/MAX).
5. Ауа райы деректерінің 5V-ін нақты мысалмен түсіндір.
6. ЖИ: «Big Data осы деректерге қалай қолданылады?»
📝 Нәтиже: SQL + 5V талдауы 🤖 ЖИ: мiндетті
Жоба 05
Спорт Клубы Мүшелер Жүйесі
Спорт клубы үшін мүшелер, жаттығулар, нәтижелер базасы. Форма + сұраныстар + есеп бірге.
§5.7–5.11 Форма SELECT Есеп
Тапсырмалар:
1. Мүшелер, Жаттығулар, Нәтижелер кестелерін жаса.
2. Мүше қосуға HTML форма жаса (немесе Access форма шебері).
3. SELECT + JOIN: «Кім қандай жаттығу жасады?»
4. COUNT + GROUP BY: ең белсенді мүше кім?
5. Айлық есеп жаса (баспаға шығар).
6. ЖИ: «HTML форма валидациясын қалай жасаймын?»
📝 Нәтиже: SQL + форма + есеп 🤖 ЖИ: мiндетті
Жоба 06
Web-Дүкен Деректері мен Web байланысы
ДҚ мен web-беттің байланысы: SQL сұраныстарды web-парақшаға шығару, CRUD операциялары, SQL Injection қорғаныс.
§5.12–5.14 Web+ДҚ CRUD Security
Тапсырмалар:
1. Тауарлар кестесін жаса (id, аты, баға, саны).
2. SELECT + WHERE + BETWEEN сұраныстарын жаз.
3. Client-Server архитектурасын диаграммамен сипатта.
4. SQL Injection мысалын көрсет + қорғаныс жолын түсіндір.
5. CRUD операцияларының толық мысалын жаз.
6. ЖИ: «SQL Injection-ды Parameterized Query арқылы болдырмау».
📝 Нәтиже: SQL + диаграмма + жазба 🤖 ЖИ: мiндетті
📊 Бағалау критерийлері · 20 ұпай
5
SQL дұрыстығы
5
Тақырып толықтығы
5
ЖИ пайдалану
5
Ұсыну & Қорғау
🤖
AI Көмекші Сұрақтарыңызға жауап беремін
Сәлем! 👋 Мен сіздің AI көмекшіңізбін. Кез келген сұрақ қойыңыз!

🔑 OpenAI API баптаулары

AI чатбот жұмыс жасауы үшін ключіңізді енгізіңіз

Тексерілуде...
Ключді қайдан аламын?
👉 platform.openai.com/api-keys
🔒 Ключ тек осы браузерде сақталады